EL 
EN 
Μετά την καταστροφική πυρκαγιά στη Λεμεσό την περασμένη εβδομάδα, η Κύπρος υπενθυμίστηκε για άλλη μια φορά ότι οι πυρκαγιές δεν καταναλώνουν μόνο δέντρα και σπίτια — επηρεάζουν τον ίδιο τον αέρα που αναπνέουμε. Ενώ οι φλόγες μπορεί να περιορίζονται σε απόσταση λίγων τετραγωνικών χιλιομέτρων, ο καπνός τους μπορεί να ταξιδέψει σε ολόκληρες περιοχές, μετατρέποντας τον καθαρό ουρανό σε θολά πέπλα και μετατρέποντας τον καθαρό αέρα σε κίνδυνο για την υγεία. Ο καπνός των πυρκαγιών είναι κάτι περισσότερο από μια απλή ενόχληση — αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής μας.
Πυρκαγιές και ατμοσφαιρική ρύπανση: Μια κρυφή κρίση
Όταν καίγεται βλάστηση, απελευθερώνεται ένα σύνθετο μείγμα αερίων και σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Μεταξύ των πιο ανησυχητικών είναι τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), τα οξείδια του αζώτου (NOₓ) και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC). Καθεμία παίζει διαφορετικό ρόλο στην υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα και επηρεάζει την υγεία μας.
Λεπτά σωματίδια (Fine particulate matter PM2.5), especially PM2.5, αποτελείται από μικροσκοπικά σωματίδια αρκετά μικρά ώστε να εισέλθουν βαθιά στους πνεύμονες και ακόμη και να διαπεράσουν την κυκλοφορία του αίματος. Αυτά τα σωματίδια συνδέονται στενά με αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων των κρίσεων άσθματος, των πνευμονικών λοιμώξεων, των καρδιακών παθήσεων, ακόμη και του πρόωρου θανάτου σε ευάλωτα άτομα. Ο καπνός από πυρκαγιές μπορεί να αυξήσει τις συγκεντρώσεις PM2.5 πολύ πέρα από τα ασφαλή επίπεδα, ακόμη και σε περιοχές δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα από τις φλόγες.
Μονοξείδιο του άνθρακα (Carbon monoxide, CO) είναι ένας άλλος σημαντικός ρύπος που εκπέμπεται κατά την καύση βιομάζας. Συχνά αναφέρεται ως «σιωπηλός δολοφόνος», το CO συνδέεται με την αιμοσφαιρίνη στο αίμα πιο αποτελεσματικά από το οξυγόνο, μειώνοντας την ικανότητα του αίματος να μεταφέρει οξυγόνο στα όργανα και τους ιστούς του σώματος. Οι υψηλές συγκεντρώσεις CO μπορούν να προκαλέσουν ζάλη, κόπωση, πονοκεφάλους και, σε ακραίες περιπτώσεις, θάνατο - ειδικά σε κλειστούς ή κακώς αεριζόμενους χώρους.
Οξείδια του αζώτου ( Nitrogen oxides(NOx) και VOCs οι εκπομπές από τις πυρκαγιές είναι επίσης προβληματικές. Μαζί, αντιδρούν παρουσία του ηλιακού φωτός για να σχηματίσουν όζον στο επίπεδο του εδάφους - έναν επιβλαβή ρύπο που ερεθίζει τους πνεύμονες, μειώνει τη λειτουργία των πνευμόνων και μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα άσθματος. Η ρύπανση από το όζον είναι συχνά χειρότερη κατά τη διάρκεια των ζεστών καλοκαιρινών ημερών, όταν οι συνθήκες πυρκαγιάς βρίσκονται ήδη στο αποκορύφωμά τους.
Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με προϋπάρχουσες καρδιακές ή πνευμονικές παθήσεις διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο, αλλά κατά τη διάρκεια μεγάλων πυρκαγιών, ακόμη και υγιείς ενήλικες μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα όπως βήχα, ερεθισμό των ματιών, δυσφορία στο λαιμό και δύσπνοια.
Δορυφόροι αποκαλύπτουν τον καπνό που δεν μπορούμε να δούμε
Χάρη στις εξελίξεις στην τεχνολογία Παρατήρησης της Γης, μπορούμε πλέον να παρακολουθούμε τον καπνό των πυρκαγιών και τα χημικά του αποτυπώματα σε όλη την ατμόσφαιρα. Αρκετά δορυφορικά όργανα παρακολουθούν τις επιπτώσεις των πυρκαγιών στην ποιότητα του αέρα σε σχεδόν πραγματικό χρόνο:
-
Το TROPOMI όργανο επί του σκάφους Sentinel-5P μπορεί να ανιχνεύσει μονοξείδιο του άνθρακα και να αναγνωρίσει στήλες καπνού χρησιμοποιώντας το Absorbing Aerosol Index (AAI)Αυτός ο δείκτης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στον μαύρο άνθρακα και στα σωματίδια οργανικού καπνού και βοηθά στην παρακολούθηση της εξάπλωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που σχετίζεται με τις πυρκαγιές.
-
Όργανα όπως IASI (Infrared Atmospheric Sonding Interferometer) στους δορυφόρους METOP μετράει τις συγκεντρώσεις CO2 σε διαφορετικά στρώματα της ατμόσφαιρας, βοηθώντας τους επιστήμονες να κατανοήσουν την κατακόρυφη έκταση των πηγών καπνού.
-
CAMS, the Copernicus Atmosphere Monitoring Service, ενσωματώνει δορυφορικά δεδομένα με ατμοσφαιρικά μοντέλα για την παραγωγή καθημερινών προβλέψεων για την ποιότητα του αέρα για την Ευρώπη. Αυτά τα μοντέλα βοηθούν στην απεικόνιση των σημείων όπου είναι πιθανό να μεταδοθεί ο καπνός, για πόσο καιρό θα παραμείνει και ποιοι πληθυσμοί διατρέχουν κίνδυνο.
Κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς στη Λεμεσό, πιθανότατα παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα ρύπανσης σε μεγάλα τμήματα της νότιας Κύπρου. Σε παρόμοια προηγούμενα συμβάντα, οι προβλέψεις του CAMS και τα δεδομένα που προέρχονται από δορυφόρους έχουν δείξει ότι ο καπνός της πυρκαγιάς φτάνει μέχρι τη Λευκωσία και πέρα από αυτήν, μεταφέρεται από τον άνεμο και διαμορφώνεται από τη μοναδική τοπογραφία του νησιού.
Από την Παρατήρηση στην Προστασία
Δεν αρκεί να παρατηρούμε τον καπνό — πρέπει να ενεργούμε με βάση αυτά που μαθαίνουμε. Οι αρχές δημόσιας υγείας στην Κύπρο και σε όλη την Ευρώπη χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο δορυφορικά δεδομένα και προβλέψεις για να εκδίδουν ειδοποιήσεις για την ποιότητα του αέρα. Όταν η ποιότητα του αέρα επιδεινώνεται λόγω καπνού από πυρκαγιές, απλές ενέργειες μπορούν να προστατεύσουν ζωές: η παραμονή σε εσωτερικούς χώρους, η αποφυγή της σωματικής δραστηριότητας σε εξωτερικούς χώρους, η χρήση φίλτρων HEPA ή καθαριστών αέρα και η τήρηση των συμβουλών υγείας μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση.
Σε ατομικό επίπεδο, η επίγνωση είναι το κλειδί. Εφαρμογές και ιστότοποι που εμφανίζουν την ποιότητα του αέρα σε πραγματικό χρόνο—όπως το CAMS regional air quality forecast, the European Air Quality Indexή τοπικές μετεωρολογικές υπηρεσίες—μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις κατά τη διάρκεια πυρκαγιών.
Σε ευρύτερη κλίμακα, η ενσωμάτωση δορυφορικών δεδομένων και προβλέψεων CAMS στα συστήματα πολιτικής προστασίας και υγειονομικής αντιμετώπισης της Κύπρου θα μπορούσε να παρέχει έγκαιρες προειδοποιήσεις και πιο στοχευμένη δημόσια καθοδήγηση. Καθώς οι πυρκαγιές γίνονται πιο συχνές και έντονες λόγω της κλιματικής αλλαγής, είναι απαραίτητο να ενισχύσουμε την ικανότητά μας να παρακολουθούμε, να προβλέπουμε και να αντιδρούμε στις κρυφές επιπτώσεις τους στον αέρα μας.
Τελικά, ο καπνός από τις πυρκαγιές αποτελεί εξίσου ζήτημα δημόσιας υγείας με το περιβάλλον. Όσο περισσότερο το κατανοούμε, τόσο καλύτερα μπορούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας — και τόσο πιο καθαρό μέλλον μπορούμε να αναπνέουμε.
Fun fact:
Κάθε άνθρωπος εισπνέει 14 κιλά αέρα κάθε μέρα, ενώ πίνει μόνο 2 κιλά νερό και τρώει 1,5 κιλό τροφή. Ο αέρας είναι επομένως ένα απαραίτητο συστατικό για τη ζωή και οι περισσότεροι πολίτες ασχολούνται έντονα με την ποιότητά του. Με κάθε αναπνοή, εισπνέουμε το απαραίτητο οξυγόνο, αλλά και μικρές ποσότητες δυνητικά επιβλαβών αερίων και μικρών σωματιδίων. Αυτά τα συστατικά επηρεάζουν άμεσα την υγεία μας, ακόμη και αν δεν το γνωρίζουμε. Η έρευνα δείχνει ότι οι δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία δεν προκύπτουν μόνο από οξέα συμβάντα αλλά και από χρόνια έκθεση, μειώνοντας το προσδόκιμο ζωής του ανθρώπου κατά μέσο όρο κατά περισσότερο από οκτώ μήνες και κατά περισσότερο από δύο χρόνια στις πιο μολυσμένες πόλεις και περιοχές παγκοσμίως.
Μάθετε περισσότερα για την ποιότητα του αέρα: